WERELD & DENKEN
 
 

Bronnen bij Psychologische krachten: empathie

Van vele intermenselijke emoties is al bekend, gewoon uit het dagelijkse leven, dat ze sterker zijn naarmate de band, voornamelijk de familiaire band, tussen de betrokkenen groter is. Het blijkt ook te gelden voor de basale emotie van empathie


Uit: De Volkskrant, 12-12-2011.

Waarom werkt 'zien gapen' aanstekelijk?

Kinderen gapen al in de baarmoeder en ook dieren doen het, van apen en katten tot schildpadden aan toe. Maar de functie van geeuwen is nog altijd onduidelijk.   ...
    WÚl duidelijk is dat een gaap aanstekelijk werkt: zien geeuwen, doet geeuwen. Eigenlijk zit daarin een tegenstrijdigheid, zegt Harold Bekkering, hoogleraar cognitieve psychologie aan de Radboud universiteit Nijmegen. 'Waarom zou je gedrag overnemen dat geen functie heeft?'   ...


Red.:   Grappig zoiets - natuurlijk heeft het dan dus een functie ... het doet denken aan iets dat de redactie nog geleerd heeft op de middelbare school: "90 procent van de hersenen heeft geen functie".
  Toch denkt hij niet dat er sprake is van automatisch kopieergedrag. 'Het is geen reflex, want dan zou iedereen gaan gapen bij het zien van andermans gegeeuw.' Volgens Bekkering spelen cognitieve processen een rol bij het overnemen van gaapgedrag.
    'Wie gaapt, is meestal moe. Als we een ander zien geeuwen, realiseren we ons dat wij eigenlijk ook moe zijn. Je ziet de gaapbeweging, maar je tilt dat meteen naar een hoger niveau, naar een gevoel. Als we dingen zien gebeuren die we ooit hebben aangeleerd, activeren we het aansturingsprogramma in onze hersenen. Dat gebeurt hier ook: je ziet een gaap, denkt aan je eigen moeheid en produceert dan zelf ook een geeuw.'

Dan zou het bij iedereen even sterk zijn - en dat is niet het geval:
  Daarnaast lijkt er sprake van een sociale en emotionele component. Wetenschappers denken dat meegeeuwen een manier kan zijn om de band met anderen te onderhouden. Gedrag op elkaar afstemmen, is een manier van communiceren. Empathie speelt daarbij een rol: besmettelijk gaapgedrag begint bij kinderen op de leeftijd van een jaar of vijf, vanaf het moment dat ze andermans emoties kunnen peilen. Het gedrag blijkt veel minder sterk bij mensen met bijvoorbeeld autisme, die problemen hebben met het maken van contact.
    Vorige week verscheen in PLoS One een Italiaans onderzoek naar geeuwbesmetting, waarvoor ruim honderd volwassenen een jaar lang waren geobserveerd. Daaruit blijkt dat de besmettelijkheid groter is naarmate de band tussen mensen sterker is. We geeuwen sneller mee met een familielid dan met een wildvreemde.

Waarna de stap naar de overeenkomstige sociologische verschijnselen recht-vooruit is  .
    De onbekendheid van psychologen en sociologen met de betekenis en reikwijdte van het verschijnsel is aanzienlijk:


Uit: KIJK, nr. 5-2013, AvH, bron: New Scientist

Door robot verhoorde getuige betrouwbaarder

... De informatie van ooggetuigen kan voor de politie essentieel zijn om een misdaad op te lossen. Maar het interviewen van dit soort mensen is een gevoelige klus. Zo kan de verhoorder een getuige be´nvloeden door bepaalde woorden te gebruiken. Onderzoekers van de Missisippi State University hebben daar iets op bedacht: een ondervraagrobot.
    Om te onderzoeken of ook een robot getuigen met bepaalde woorden kan sturen, toonden de onderzoekers aan honderd personen eerst een slideshow. Hierin was te zien hoe een man geld en een rekenmachine uit een lade steelt, terwijl hij doet alsof hij een auto aan het repareren is. Daarna werden de proefpersonen in vier groepen verdeeld. Per groep vroeg ˇf een mens ˇf een robot naar wat de getuigen hadden gezien. Bij twee groepen probeerde de interviewer, robot of mens, de getuige te be´nvloeden. Zo noemden ze objecten die eigenlijk niet in de slideshow aanwezig waren en vroegen hier later naar. Wat bleek? De getuigen die door een mens werden ge´nterviewd, herinnerden zich ineens voorwerpen die er nooit waren geweest. Maar de proefpersonen die van de robot verkeerde informatie kregen toegespeeld, hadden nergens last van. ...


Red.:   Een volkomen helder gevolg van het verschijnsel van empathie: dat hebben mensen met andere mensen, maar niet met robots. Dus nemen ze, zowel bewust maar vermoedelijk nog meer onbewust, zaken aan en over van medemensen. De onderzoekers hebben er geen weet van:

  Waarom mensen door robots niet worden be´nvloed, is nog niet zeker. Maar de onderzoekers vermoeden dat het te maken heeft met het feit dat we nog niet gewend zijn om met robots te werken.

Wat overigens ook schril licht werpt op de meest recente pogingen om de leerkracht te vervangen door een machine - een iPad in dit geval, want die zijn in de mode ...
    En natuurlijk is dit niet beperkt tot de mens:


Uit: De Volkskrant, 23-05-2013, van verslaggever Tonie Mudde

Aapje weet zich in ander te verplaatsen

Tussentitel: Het empatisch vermogen is een belangrijke stap in de evolutie

Apen zijn strategische denkers, blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht. .
    Hij ziet de situatie vanuit een ander perspectief dan ik, en daar kan ik maar beter rekening mee houden. Die strategische denkstap - waarvan biologen lang dachten dat hij was voorbehouden aan mensen en mensapen - is nu ook bij een kleine aapsoort aangetoond.    ...


Red.:   Een ernstig misverstand. Empatie hoort gewoon bij het leven in groepen. En naarmate de soort een ingewikkelder leven dus een ingewikkelder geestelijk leven heeft, zal het vermogen tot empatie zich mee ontwikkelen. Zoals men dus weet uit te vinden:

  De Utrechtse biologen Anne Overduin en Liesbeth Sterck legden twee pinda's buiten de kooi van een java-aap. Het dier kon er niet bij; daarvoor moest eerst het luik open. Vanuit zijn kooi kon de aap zien dat de ene pinda vanwege een scherm alleen zichtbaar was voor hemzelf. De andere pinda lag echter ook in het vizier van een dominante aap in de tegenoverliggende kooi.
    Bij het openen van de kooien rende de onderdanige aap opvallend vaak naar de 'veilige' pinda, om geen ruzie met de dominante aap te krijgen. Alleen de snelste apen kozen soms voor de pinda die de dominante aap ook kon zien, om vervolgens door te sprinten naar de tweede pinda. Enige mogelijke verklaring: de onderdanige aap analyseert zijn situatie vanuit het standpunt van de dominante aap.
    Bij eerdere observaties van apengedrag bleef er ruimte voor alternatieve verklaringen. Stel: een kleine aap rent weg wanneer een grote aap opduikt achter de bosjes - dan kan het vluchten ook voortkomen uit pure angst, niet per se omdat de kleine aap eerst inschat hoe goed de grote aap hem kan zien.
    De Utrechtse onderzoekers leveren nu sterk bewijs dat apen een situatie wel degelijk vanuit elkaars perspectief kunnen overdenken. ...
    Het vermogen om situaties vanuit andermans perspectief te bekijken, is de basis van empathie en samenwerking, en vormt daarom een cruciale stap in de evolutie van de mens.

Het is dus vermoedelijk andersom: de langdurige basis van samenwerking is de basis om te leren om de zaak in andermans perspectief te kunnen gaan bekijken - en dat is de basis voor empathie. Eerst komt het gedrag, en dan de hogere gedachten.


Naar Psychologische krachten  , Psychologie lijst  , Psychologie overzicht  , of site home  .
 

 

30 apr.2008