WERELD & DENKEN
 
 

Stedenbouw, megapolen

10 jul.2008

De grote stad is een bouwwerk van de moderne tijd, en een teken van beschaving. Is tot nu de vrijwel algemene, zij het grotendeels onbewuste, opvatting. Hierin, als in zo vele zaken, hebben de ontwikkelingen in Amerika als voorbeeld gediend: zij wolkenkrabbers, wij ook wolkenkrabbers.   

Maar maak je een lijstje van de grootste steden ter wereld, dan staat er slechts ťťn Amerikaanse stad op - en de Europese steden komen niet aan bod, zie onderstaande bron (uit EOS Magazine, nr.2-2008, door Raf Sauviller):
 

'De ideale stad telt 100.000 inwoners'

Tussenstuk:
Megasteden: de lijst

Er zijn een aantal klasseringen met de grootste megasteden in omloop die elk hun eigen criteria aanwenden om een megastad te definiŽren. In de hier gebruikte lijst is het criterium voor een megastad het idee van de doorlopende bebouwing, waardoor een grootstedelijk gebied de omliggende woonkernen opslokt. In het Engels wordt zo'n stad vaak omschreven als een megalopolis of een metroplex.

  1. Tokio Japan 34.450.000 inwoners
  2. New York Verenigde Staten 20.420.000 inwoners
  3. Seoel Zuid-Korea 20.090.000 inwoners
  4. Mumbai India 19.380.000 inwoners
  5. Jakarta IndonesiŽ 19.300.000 inwoners
  6. Delhi India 18.560.000 inwoners
  7. Mexico City Mexico 18.410.000 inwoners
  8. Sšo Paulo BraziliŽ 18.130.000 inwoners
  9. Manila Filippijnen 17.320.000 inwoners
  10. Osaka-Kobe-Kyoto Japan 17.280.000 inwoners

De eerste Europese stad op deze lijst is Parijs en die staat pas op de 21ste plaats met 10.570.000 inwoners. ...

Voor die steden in wat toch grotendeels de derde wereld is, geldt bovendien dat hun omvang in hoge mate bepaald wordt door hun "voorsteden", wat in feite niet steden zijn in de traditionele zin, maar enorme complexen van hutten en andere bouwsels zonder centrale voorzieningen, in iedere taal en regio aangeduid met zijn eigen naam, Nederlands: sloppenwijk, waarvan het Spaans/Mexicaanse favela, het bekendst lijkt te worden. Bidonvilles, volgens de Fransen, bidon staande voor het metaal van olievaten dat vroeger een veelgebruikte bouwelement was. De derde wereldmegapool (waar de nu Latijns-Amerika door de overeenkomst in houding en effect ook maar toe rekenen) is een combinatie van wolkenkrabbers en sloppenwijken, zie de volgende kleine reportage uit Sao Paolo:
 
Overzicht
 
Detail
 
Favela Morumbi

Wat vroeger dus een symbool van beschaving was, de stad, is verworden tot een symbool van het tegendeel. De vraag is: hoe heeft dat kunnen gebeuren? En: hoe ontstaat zo'n sloppenwijkenstad? Tussen twee haakjes: als je zoiets probeerde te bouwen in het computer-stedenbouwspel SimCity, werd je onmiddellijk hardhandig gestraft met allerlei rampen als verkeerscongestie, oncontroleerbare branden, en een opstand van de burgers.   

Het antwoord daarop is puur Marxistisch. Nee, niet Marxistisch in de ideologische zin, maar in de sociologische. Het sociologische marxisme is het idee dat politieke en maatschappelijke ontwikkelingen gedreven worden door economische, en is als zodanig een hoeksteen van de de kapitalistische maatschappij. Want in de kapitalistische maatschappij denkt men alle waarde te ontlenen aan en af te leiden van economische groei. En van geld.   

De marxistische verklaring van het ontstaan van de sloppenwijkenstad kan samengevat worden in grafieken, en zelfs wiskunde, maar we zullen hier ook een poging wagen het in woorden te doen.   

We beginnen met de situatie van het bestaan van een normaal land, met een flink deel van de bewoners op het platteland, en een flink deel in de stad. Maak je een grafiek van de bevolkingsdichtheid, dat zie je een vlakke lijn met een aantal pieken ter plaatse van de steden - in de stad leven de mensen veel dichter op elkaar, dus de bevolkingsdichtheid is groter.   

Nu wordt er in de stad niets geproduceerd aan voedsel, dus het platteland moet ook het voedsel leveren aan de stad. Je zou zeggen: dan moet de stad daar ook iets voor terug doen. Maar dat is wat moeilijker. Die "terugleverantie" door de stad moet door het platteland min of meer afgedwongen worden, en dat is moeilijk, juist vanwege het verspreide karakter van het platteland. Je zou zeggen: dan levert het platteland niet meer aan de stad.    

Dit is natuurlijk een oud probleem, dat in de allereerste ontwikkelingen van "de stad" op een simpele manier werd afgedaan: de stad, meestal onder leiding van zoiets als een graaf of een koning, organiseerde wat mensen, een leger, dat dan ging huishouden op het platteland.    

In de moderne tijden werkt dit natuurlijk allemaal via geld. Boeren hebben geld nodig om allerlei basisproducten als zaden en mest te kunnen kopen, dus ze moeten op zijn minst een deel van hun producten verkopen. Daarvoor kunnen ze niet naar de stad, dat is te ver weg en te duur. Dus dat gaat allemaal via tussenhandel. Die tussenhandel speelt verschillende boeren tegen elkaar uit, en het effect is alom bekend: de boer krijgt voor zijn product een fractie van wat het in de stad kost en opbrengt. In de moderne tijd komt daar nog bij dat producten over de hele wereld worden versleept, en zo de ene nog armoediger regio wordt uitgespeeld tegen de andere - dit allemaal op een volstrekt cleane manier natuurlijk, vanachter telefoons en computers.    

Een van de effecten van dit alles is dat het platteland en haar bewoners steeds moeilijker kunnen rondkomen, en de stad en haar bewoners steeds makkelijker - de stad wordt rijker en het land armer.
    In de derde wereld komt daar nog een factor bij, en dat is met een net woord de "demografie": men krijgt te veel kinderen. Vooral in Latijns-Amerikaanse landen, en overal elders waar het naar katholicisme neigt, en in de echt onderontwikkelde gebieden. Waar een boer moeilijk van het land kan leven, kunnen zijn zeven kinderen dat zeker niet.
    Het platteland wordt dus niet alleen in hoeveelheden geld uitgedrukt armer, in geld per hoofd van de bevolking wordt het nog sneller armer. En ondertussen wordt men in de stad rijker.
    Dus als men een grafiek maakt van de rijkdom, dan ziet men net als voor de bevolkingsdichtheid een vlakke lijn, met pieken ter plaatse van de steden. In die steden waren ook altijd arme mensen, en die armen waren betreurenswaardig af: zonder werk ťn zonder mogelijkheid om zelf voedsel te kweken. Erger dan op het platteland.
    U voelt de clou aankomen: door de scheve economische verhoudingen en de bevolkingsgroei werd het op een gegeven moment zo dat de armen in de stad, die leefden van wat overbleef van de rijken, beter af waren dan de gewone plattelander. Dus wat deed en doet de gewone plattelander: die ging en gaat naar de stad.

En daar heeft u de oorzaak voor het ontstaan van megasteden in minder- en onderontwikkelde gebieden: het is een teken van onbeschaving op economisch en sociaal gebied. Het is een teken van uitbuiting van producerenden ten bate van hen wier bijdrage aan de wereld op zijn minst deels discutabel is. Hetgeen zich ook reflecteert in de sfeer in die megapolen, die ook nauwelijks beschaafd genoemd kan worden - als je het plastisch uitdrukt en enigszins overdrijft, dan heerst daar de mentaliteit van de ratten - en dat dan in twee soorten: de rijke ratten uitleg of detail , en de arme ratten uitleg of detail .

Maar er is nog een tweede reden voor het ontstaan van megapolen, zichtbaar buiten de minder-ontwikkelde gebieden. Onderstaande foto beeldt het zodanig duidelijk uit, dat verbale uitleg nauwelijks nodig is. De foto is uit de Volkskrant (26-09-2008), bij een artikel over staatsfondsen - het  fotobijschrift luidt: 'Bezoekers bekijken op een vastgoedbeurs een maquette van een mogelijke stad in het steenrijke oliestaatje Abu Dhabi'. Gegeven in het artikel de grootte van het staatsfonds van Abu Dhabi: 600 miljard dollar.


Voor alle duidelijkheid: die andere oorzaak voor het ontstaan van megapolen (en andere vormen van megalomanie) is de volkomen scheefgetrokken verdeling van rijkdom in de wereld uitleg of detail . Hetgeen men enigszins gesaniteerd uitdrukt in dit (van z24.nl, 03-05-2012 uitleg of detail): 
 

Deze wereldsteden zijn onbetaalbaar om te wonen

Lokale bewoners van sprankelende wereldsteden maken geen schijn van kans bij het kopen van studio’s op A-locaties. In Mumbai zou Jan Modaal ruim 300 jaar moeten werken voor 100 vierkante meter in de binnenstad.


Daarmee staat Mumbai op nummer ťťn in de lijst van onbetaalbare appartementen op toplocaties, zo blijkt uit een inventarisatie van Bloomberg Business Week. Z24 heeft acht van ‘s werelds duurste steden op een rijtje gezet in een slideshow .


Wat dus een weerslag is van het al geschetste proces van tweedeling:
 

Fotobijschrift: Luxe woonruimte in Bangkok, Thailand - 100 m≤ kost: 67 jaarinkomens Gemiddelde prijs 1 m≤: 4.900 euro Iemand met een gemiddeld inkomen zou een leven lang moeten werken voor een fijne studio in Bangkok. Op de Gini-index van de CIA World Factbook, die de inkomensongelijkheid van landen vergelijkt, staat het land op de 13e plaats. 


Maar tweedeling en megalomanie zijn gedurende de hele bekende menselijke geschiedenis hand in hand gegaan. De rijke heeft kennelijk een onoverkomelijk neiging om de denken dat hij niet alleen een beter, maar zelfs een superieur mens is.

Behalve misschien de economische redenatie erachter, is het meeste van wat hier staat niet echt origineel te noemen (zie het volgende artikel later opgedoken uit het archief hier uitleg of detail ). Ook hier heeft de verbeelding van de sciencefiction schrijver, gewoon voortbordurende op trends die decennia geleden al zichtbaar waren, al genoeg voorbeelden gegeven, tot op het apocalyptische aan toe. Eerst een beeld uit de werkelijkheid (uit VARA TV Magazine, nr. 32-2008, door Youp van 't Hek):

 

Bob & Youp


Genomen uit de helikopter. Inderdaad New York. Op twee torens na compleet. Het fascinerende is dat je geen mens ziet, terwijl die gebouwen gonzen. Gonzen van de mensen. Drukke mensen, werkende mensen. Ze bellen, mailen, staan in liften, eten kantines leeg, vergaderen en bedenken van alles. ... We moeten door. Door met wat? Met bellen, mailen, in liften hangen, kantines leeg eten en vergaderen. Over wat? Over geld of cacaobonen of thee of Google of Hyves of aardappelmeel of ijzererts of genetisch gemanipuleerde sojabonen of...  ...


Bij het aanzien van dit beeld ging bij de redactie meteen een bel rinkelen:

Dit is een beeld (waarschijnlijk een matte-schilderij) uit de film Blade Runner, een sciencefiction-film met een sterke reputatie vanwege het aankaarten van verschillende issues aangaande de toekomst van de mensheid, zie de volgende citaten uit de beschrijving op Wikipedia uitleg of detail :
  Blade Runner delves into the implications of technology on the environment and society by reaching to the past, using literature, religious symbolism, classical dramatic themes, and film noir. This tension, among past, present, and future is seen in the retro-fitted future of Blade Runner, which is high-tech and gleaming in places but elsewhere decayed and old. ...
Control over the environment is large scale, hand in hand with the absence of any natural life, and with artificial animals substituting for the extinct originals. This oppressive backdrop clarifies why people are migrating to off-world colonies.

Het is apocalyptisch - en het is allemaal in aanleg al zichtbaar in de foto van New York. Het is het natuurlijke eindpunt van de metropolistische groei - tenzij er grootschalige planologische tegenmaatregelen worden genomen. uitleg of detail

Opvallend in het verhaaltje van Youp van 't Hek (een metropolenfan uitleg of detail ) is dat er duidelijk herkenbaar ook andere aspecten van het metropoolleven langskomen: het feit dat mensen daar alleen maar bureauwerk doen, dat veel van dat bureauwerk gaat over het verhandelen van goederen die beslist niet uit de stad komen, en dat die stad wel die goederen in fantastische hoeveelheden opconsumeert.

Het is dat leven in hoge abstractie, ver weg van de natuurlijke omgeving waar de mens tot voor enkele luttele decennia in overgrote meerderheid in verkeerd heeft, gedurende tienduizenden jaren en langer, die natuurlijk zijn geestelijk sporen achter laat, ook op degenen die wťl mee kunnen komen. Want die tienduizenden jaren durende omgeving laat natuurlijk diepe sporen na in de ingebouwde behoeftes van de mens. Behoeftes die, indien niet vervuld, leiden tot gestoord, neurotisch, gedrag uitleg of detail .
    Die onvervulde natuurlijke behoeftes leiden natuurlijk ook tot diverse pogingen om het te compenseren. Daarvan zijn vele vormen, waarvan de meest opvallende en meest neurotische bekend staan onder de soortnaam van "drugs". Die hardere gevallen komen voor bij mensen die ook in andere opzichten psychologische problemen hebben vervolg . Maar onder degenen die die problemen niet hebben, is het onbevrediging-compenserend gedrag nauwelijks minder dan een epidemie - want die vormen van drugs zijn dingen als gokken, roken, drinken, en kopen of consumeren vervolg .
    Het verloop van de epidemie van de diverse vormen van drugs laten overduidelijk wat de positie van de metropool in deze is: hoe kleinschaliger, hoe minder drugsgebruik en andere problemen , hoe grootschaliger, hoe meer drugsgebruik en andere problemen . De metropool is dus het andere eind van de schaal waarvan het ene einde de regenoog is: de metropool is de poel des verderfs. 

Waar de grens wat betreft aantal inwoners of grootte van een stad voordat het echt ongezond begint te worden, is moeilijk is absoute getallen aan te geven daar het afhangt van zaken als  geschiedenis, openheid of geslotenheid, soort bevolking en dergelijke. Maar een inventarisatie van Nederlandse steden laar zien dat het maximum ligt ergens tussen 100 duizend en een klein miljoen. Waarbij het voor een gezond land waarschijnlijk wenselijk is om een paar steden dichtbij het maximum te hebben voor de grootste infrastructuur, en de rest redelijk dicht bij de genoemde ondergrens. Wat betreft de interne gezondheid, die mede de maximale grootte van een specifieke stad bepaalt, kunnen er redelijk objectieve criteria opgesteld worden, mits men daar creatief naar op zoek gaat - een voorbeeld staat hier uitleg of detail . Meer over de gezonde kleinschalige stad hier vervolg .

We hebben nu dus drie varianten van de megapool gezien: de doorgegroeide Westerse grote stad, de dolgegroeide derde-wereldstad, en de kunstmatige elitestad. Hiervan kan alleen de doorgegroeide Westerse stad een substantiŽle hoeveelheid positieve kanten worden toegedicht - bij de ander twee is dit matig tot verwaarloosbaar. Het zijn uitwassen veroorzaakt door de menselijke bevolkingsexplosie.

Maar ook de Westerse megapool bergt grote gevaren in zich, in dat de Westerse bestuurlijke elites zich daar dreigen terug te trekken, en een eigen netwerk gaan vormen buiten de nationale staten en culturen waar ze deel van uitmaken om uitleg of detail . Dat proces is deels al gaande, en is mede de oorzaak van het ontstaan en de groei van de kunstmatige elitesteden. Een belangrijk deel van de druk achter dit proces van megapolisering en globalisering komt  komt van de financiŽle wereld, om twee redenen: de financiŽle wereld profiteert er het meeste van, en de financiŽle wereld heeft er het meeste geld voor. Daarin is men al een heel eind gevorderd, zie onderstaande advertentie van de Rabobank:


En wat men voor ogen heeft blijkt uit de volgende advertentie van Fortis-Obam, een bank-annex vastgoedinvesteerder:

Een perfect spiegeling van het beeld uit Blade Runner. Meer over de waanzin achter die financiŽle wereld hier .

Deze ontwikkelingen probeert men een positief gezicht te geven onder de naam kosmopolitisme , maar ze is een ontwikkeling richting een globale oligarchie. De brandstof voor toekomstige revoluties.


Naar Rijnlandmodel, kleinschaligheid  , Alfa wereld , Inrichting, lijst , Rijnlands beleid, lijst , Rijnlandmodel overzicht , of site home .