WERELD & DENKEN
 
 

Multiculturalisme en cultuurrelativisme

27 mei 2009

Er wordt, ook op deze website, veel over multiculturalisme gepraat, zonder precies of preciezer te zeggen wat het nu is. Dat is hetgeen dat we hier gaan ondernemen, aan de hand van de regels van wetenschappelijke sociologie, zoals geformuleerd hier . Voor formuleringen van het multiculturalisme door de aanhangers zelf, zie hier en hier .

Multiculturalisme is verwant aan het meer basale begrip van het cultuurrelativisme. Dat laatste is heel simpel: dat is het idee dat alle culturen gelijk (bedoeld wordt: gelijkwaardig) zijn . Dit is een behoorlijk oud idee, dat stamt van de “ontdekking” door de koloniserende Europeanen van de “natuurvolken”. Waarvan sommigen vonden dat die niet minder waren dan die Europese, en een enkeling dat ze zelfs beter waren: “De moderne mens is verdorven en dit zijn nog culturen in de staat zoals de natuur ze bedoeld had.” Tussen twee haakjes: waarschijnlijk had men dan één of andere god in het achterhoofd, want de natuur heeft nog nooit iets bedoeld. Cultuurrelativisme is een schending van regel één van de wetenschappelijke sociologie: sociologie is een objectieve wetenschap (verderop wordt uitgelegd waarom) .

Multiculturalisme lijkt in eerste instantie niet hetzelfde als cultuurrelativisme, maar heeft er wel meteen veel van weg, want haar centrale stelling is “diversiteit is goed” . Dit is natuurlijk een afkorting van “Alle diversiteit is goed”, en dat is weer een afkorting van “Alle culturele diversiteit is goed” - en waar het hier om draait is dat “alle”. Multiculturalisten zijn weinig happig om het verband met cultuurrelativisme te leggen, omdat cultuurrelativisme veel makkelijker te weerleggen is dan multiculturalisme . Wel zit het verborgen in diverse aspecten van de multiculturalistische propaganda, zoals die over de slavernij .

Dat het inderdaad zo is dat multiculturalisten vinden dat alle diversiteit goed is, blijkt uit de felheid waarmee ze degenen bestrijden die zeggen dat niet alle culturele diversiteit goed is - met gebruik van termen als “discriminatie” en “racisme”. Ook hieruit blijkt al het verband met cultuurrelativisme, omdat bij het mengen de aard van de culturen er kennelijk niet toe doet, zodat, strikt genomen, het vermengen van democratie met nazisme ook een goed idee zou zijn. Maar laten we nu eens aannemen, zoals de multiculturele ideologen zullen zeggen, dat dit een absurd voorbeeld is, en het voor alle "normale" gevallen wel geldt. Oftewel: alle "normale" culturen kunnen op dezelfde voet gemengd worden, en zijn dus gelijkwaardig.

Het idee dat alle diversiteit goed is, wordt zelden of nooit beargumenteerd, maar het is niet moeilijk te achterhalen waarom men het vindt: in veel omstandigheden in de natuur blijkt diversiteit een voordeel. Diversiteit in leefterrein betekent dat het niet een dodelijk probleem is als een bepaald leefmilieu verdwijnt. En diversiteit binnen de soort voorkomt dat de soort uitsterft als de natuur nog drastischer verandert. Soorten met weinig diversiteit in voedsel, zoals de panda, die alleen bamboe eet, zijn kwetsbaar.

Diversiteit is dus goed. Maar is alle diversiteit goed? Laten we het geval nemen van maximale diversiteit in Nederland: we zetten de grenzen open, en iedereen mag vrijelijk in- en uitlopen, en Nederland wordt een afspiegeling van de wereldbevolking en wordt één grote lichtbruingele smeltkroes.

Maar als dat goed is voor Nederland, dan is het ook goed voor Duitsland. Dus Duitsland wordt ook een grote lichtbruingele smeltkroes.

U snapt het vervolg: de wereld wordt één grote lichtbruingele smeltkroes.

Maar een hele wereld die één grote lichtbruingele smeltkroes is, die is ineens weer bijzonder weinig divers. Dus hier moet er toch iets mis zijn gegaan: maximale diversiteit leidt ineens tot totaal geen diversiteit. Wat raar…

De clou van dit raadsel zit verborgen in het woord “diversiteit” zelf. Het betekent “verscheidenheid door naast elkaar bestaande verschillen.” Het woord “diversiteit" bevat dus niet alleen “verscheidenheid”, maar ook “verschillen”. Zonder die verschillen, als alles één grote meuk is, bestaat het begrip "verscheidenheid" ook niet. En dat is dus het resultaat als je diversiteit tot zijn allerlaatste consequentie door gaat drijven in de zin van zaken-mengen. Dan verlies je de verschillen. En verschillen heb je dus nodig voor “diversiteit”.

Wat hier gebeurd is, is een demonstratie van het feit dat sociologische verschijnselen meestal evenwichtsverschijnselen zijn - dat wil gegeven: ze zijn tot stand gekomen door een evenwicht tussen twee (of meer) tegengestelde krachten - dit is regel 4 van de wetenschappelijke sociologie . De stelling "Alle diversiteit is goed", die alleen kijkt naar het meng-aspect en niet naar het verschil-aspect in "diversiteit", is een overtreding van deze regel, en kan dus gekwalificeerd worden als niet-wetenschappelijk.

Kortom: de stelling “Alle diversiteit is goed” in de zin dat je alles maximaal met elkaar moet mengen, is onjuist. Met als nevenconclusie dat je je bij het mengen van zaken in het belang van diversiteit, moet beperken tot bepaalde hoeveelheden. Iets dat men natuurlijk eigenlijk wel weet, maar hardnekkig weigert toe te passen op culturen uitleg of detail .

Die laatste conclusie is hetgeen het multiculturalisme, als maatschappelijke stroming, actief probeert te bestrijden. Dus multiculturalisme strijdt daarom actief voor de stelling dat alle diversiteit goed is. Multiculturalisme kunnen we dus, alleen door te kijken naar relatieve aantallen, kwalificeren als niet-wetenschappelijk.

Oké, kan de tegenwerping zijn, je kan niet totaal mengen, maar toch in ieder geval wel heel veel. Maar dan heb je dus alleen maar een nieuw probleem geïntroduceerd, namelijk de vraag naar wat "veel" is in dit verband. Want zonder een nadere aanduiding daarvan is "veel" volstrekt betekenisloos uitleg of detail .

De mate waarin je dingen wel kunt mengen, kan je afleiden uit een studie van de aard van de dingen die je gaat mengen. De diversiteit in de natuur die goed is, is ook wel een echte diversiteit in de aard der dingen - een dier dat in verschillende soorten terrein kan overleven, is beter af. Maar de natuur lijkt dit toch ook wel aanzienlijk te beperken: dieren die in bos en op open land goed kunnen overleven, zijn toch beperkt in aantal. En water én land is nog zeldzamer. De reden daarvan is dat iedere terrein zijn eigen specialismen oproept (open land: hard kunnen rennen - bos: kunnen klimmen), en die specialismen meestal min of meer tegengestelde eisen stellen. En een veel-terreinist legt het dan af tegen een één-terrein-specialist.

Nog veel kritischer wordt het als het om de soorten zelf gaat. Diversiteit erbinnen is er zeker wel, maar voor ons mensen pas bij nader onderzoek merkbaar. Het kan zelfs ook ook de andere kant op werken: worden de groepen binnen een soort té divers, dan scheiden de té diverse groep zich af als een nieuwe soort. Dat was het idee dat Darwin op zijn reis die mede voerde naar de Galapagos Eilanden.

Dus ook qua diversiteit binnen de soort lijkt de natuur beperkingen te stellen. En als je cultuur weer als een natuurverschijnsel ziet, dat wil zeggen: goden erbuiten laat, zal dat ook voor culturen gelden.

Oké, kan de volgende tegenwerping zijn, maar mensen zijn een speciaal geval - die verschillen niet zo sterk als de dieren. Daarom ook een wat nadere analyse van de gelijkheid der culturen en de gevolgen daarvan voor de vermenging voor mensen.

Voor een relatieve waardering van culturen is als eerste een stelsel van normen nodig. De basisaanname hier voor zo'n stelsel, is dat een cultuur die mensen naar de maan schiet verder is dan een cultuur die niet verder is dan een houtvuurtje. Wie dit niet aanvaardt, schendt weer een van de regels van wetenschappelijke sociologie, namelijk de regel die zegt dat sociologie een objectieve wetenschap is (regel één)   - het argument is dat van consistentie: de sociologie heeft zich ontwikkelt als een nevenproduct van de cultuur die het reizen naar de maan mogelijk maakt -  naast het gebrek aan maanreizen kent de houtvuurtjescultuur ook geen sociologie. Enzovoort.

Het verdere stelsel van waardering is uitgewerkt hier . En met die normen in de hand is het niet moeilijk verschillende culturen op aarde onderling te waarderen - dat is gedaan hier . Met de voorspelbare uitkomst dat de Westerse, Europese, cultuur het verst gevorderd is, en dat de achterstand toeneemt, min of meer volgens de geografische afstand vanaf Europa (de Amerika's zijn Europese kolonies qua cultuur), met uitzonderingen in de trend bij de Aziatische culturen. In aanzienlijke delen van Afrika is men nauwelijks verder dan de houtvuurtjescultuur.

Met deze cultuurverschillen in de hand, is de volgende vraag wat voor invloed dit heeft op het proces van vermenging van culturen. Dat is hier al behandeld in diverse artikelen - het eerste geeft een beschrijving van wat algemene kenmerken van het proces van culturele vermenging, zoals de geschiedenis en sommige van de gevolgen . De wetenschappelijke analyse is uitgewerkt aan de hand van een analogiemodel hier . En de factoren en dynamiek achter de cultuurverschillen zijn beschreven hier .

Wat betreft de situatie in Nederland zijn de uitkomsten van deze analyse duidelijk: de groepen allochtone immigranten die vanaf de jaren zeventig zijn ingestroomd, verschillen zodanig van de Nederlandse cultuur, dat de door de analyse aangegeven normen voor de maximaal wenselijke aantallen ruimschoots overschreden worden. Wat te zien is een overduidelijk proces van segregatie tussen de twee bevolkingsgroepen, autochtonen en allochtone immigranten, dat gedreven wordt door die culturele verschillen.

Deze, sociologisch gezien, onwenselijke situatie is het product van het multiculturalisme. De eerste fase daarvan hebben we al gezien: de ideologie van de veelgekleurde of gemengd-gekleurde wereld. De tweede fase is hoe men op de met de tijd groeiende problemen veroorzaakt door de allochtone immigranten heeft gereageerd. Eigenlijk is dat deel ervan het feitelijke multiculturalisme - het is datgene waar de maatschappij in haar dagelijkse werking het meest mee te maken heeft. En die reactie is er een van halsstarrige ontkenning van de problemen.

Van de ontkenningsfase van het multiculturalisme, het praktische multiculturalisme, bestaan zo veel voorbeelden dat zelfs een opsomming te lang zou worden. We kiezen als voorbeeld een artikel afkomstig van een archetypische multiculturalist die al vele andere artikelen met gelijke strekking heeft geschreven - die auteur is socioloog, cultuurbestuurder, en Volkskrant-columnist Pieter Hilhorst uitleg of detail . We wisselen citaten af met de analyse (uit: de Volkskrant, 26-05-2009, column door Pieter Hilhorst) - een voorbeeld uit het onderwijs staat hier uitleg of detail :

 

Een jonge fan van Wilders

‘Mam, die Wilders, wil die nou alle Marokkanen wegsturen?’ De moeder van de 8-jarige jongen antwoordt gevat dat Wilders dat maar al te graag zou willen, maar dan krijgt het gesprek een voor haar onverwachte wending. ‘Zou hij dan ook alle Marokkanen uit onze buurt kunnen wegsturen?’ De moeder vraagt of hij dat zou willen. Daarop begint de jongen aan een opsomming van vervelende incidenten met Marokkaanse jongeren uit de wijk. Ze pakken de bal af van kinderen die op straat aan het voetballen zijn. Ze gooien steentjes naar voorbijgangers. Ze treiteren kleine kinderen. Het is duidelijk. Zijn antwoord is ja.   ...


De casus waar het over gaat: "Waarom wil een jongetje van acht de Marokkanen weg?". Hilhorst voert nog wat omstandigheden aan:
  ... De moeder weet wel waar hij het over heeft. Ze woont in de Amsterdamse wijk Westerpark en in haar buurt hangt een groepje van vijftien tot twintig Marokkaanse jongens dreigend rond. Het zijn jongens van 8 tot 18. Ze noemt het sarcastisch de weekend-academie. De jongsten leren van de oudsten om aan alles schijt te hebben. Vaak blijft het bij treiteren en pesten, maar ze pakken van kinderen speelgoed en snoep af en geven dat vaak niet meer terug. ...
    Nu zit de 8-jarige jongen, laten we hem Willem noemen, op een gemengde school. Willem heeft Marokkaanse vriendjes. Op het moment dat ik zijn moeder spreek, is hij buiten aan het voetballen met een Marokkaans vriendje. Daarom heeft ze hem gevraagd of hij ook wil dat zijn vriendjes de wijk worden uitgestuurd. ...
    Hij kijkt bedenkelijk en antwoordt dan dat hij dat niet wil. Sinds dat ene gesprek is Wilders een issue. Willem is gefascineerd. Als op televisie een spotje langskomt van de PVV roept hij: ‘Kijk mam, Geert op tv.’
    De moeder heeft altijd gehoopt dat Willem, doordat hij op een gemengde school zit, een gemakkelijke omgang zou ontwikkelen met kinderen met een andere culturele achtergrond. Dat is ook gelukt. Hij treedt ze open tegemoet en speelt met ze. Dat is voor sommige kinderen uit de buurt die niet op een gemengde school zitten anders. Zij weet dat er kinderen zijn die niet meer buiten durven te spelen. ...

Wat we hiermee vernomen hebben, is dat Willem is opgegroeid in een omgeving die hem een maximale positieve houding ten opzichte van allochtonen en Marokkanen heeft gegeven. Dat Willem desondanks gefascineerd is door Wilders is iet een raadsel, maar volkomen begrijpelijk: hij geeft een oplossing voor wat ongetwijfeld Willem's grootste probleem in zijn korte leven is: hij wordt stelselmatig lastig gevallen op zijn speelterrein. Een probleem dat Willem deelt met de autochtone kinderen uit de buurt. Waarvan de meeste een minder positief vooringenomen en meer neutrale houding ten opzichte van allochtonen en Marokkanen hebben gekregen, en doodgewoon negatief reageren op de negatieve benadering door de allochtonen/Marokkanen.
  ... Hij treedt ze open tegemoet en speelt met ze. ...
    Desondanks vindt hij het een aantrekkelijk idee om alle Marokkanen het land uit te zetten, om te beginnen uit het Amsterdamse Westerpark. Blijkbaar zijn de etters meer bepalend voor zijn beeldvorming van Marokkanen dan zijn vriendjes. ...

De verbazing over deze conclusie is verbazingwekkend. Waarschijnlijk zonder dat Willem het beseft, maakt hij in zijn hoofd de volgende simpele afweging: als alle Marokkanen weg zijn, ben ik een paar van mijn huidige speelkameraadjes kwijt, én al die overlastgevers - maar ik vind vast wel nieuwe speelkameraadjes, en een andere oplossing voor die overlastgevers lijkt er niet te zijn. Het is een simpele verlies- en winstrekening. Dit even afgezien van het feit dat het menselijke (en dierlijke) hoofd zo ingericht is dat vervelende ervaringen (potentieel gevaar!) zwaarder tellen dan neutrale en positieve.
    Maar Hilhorst heeft een andere uitleg:
  ... Willem is het product van acht jaar polarisatie in het maatschappelijk debat over de multiculturele samenleving en de islam. Voor zijn terechte ergernis over de rotjongens die kinderen in de buurt pesten, ligt panklaar een eenvoudig interpretatieschema. De etters zijn etters omdat het Marokkanen zijn en dus is het wegsturen van alle Marokkanen de beste manier om van de etters af te komen. ...

Hilhorst heeft net laten zien dat Willem is opgegroeid in een omgeving die maximaal positief staat ten opzichte van allochtonen/Marokkanen. En nu is Willem het product van het maatschappelijke debat.
    Het is te gek voor woorden. Een kind van acht dat gepolariseerd is door het maatschappelijke debat. Kinderen van die leeftijd en jonger pikken alleen emotionele beelden op van hun omgeving - het rationele verstand is nog in het begin van zijn ontwikkeling - zelfs de term "debat" behoeft misschien nog uitleg.
    Willem is misschien gepolariseerd, maar op een manier waarop een kind gepolariseerd raakt: negatieve ervaringen aan het eigen lijf. En dat Hilhorst dit hier zomaar om durft te draaien, kan alleen maar het gevolg zijn van een zeer grote blinde vlek.
    Maar we zijn er nog niet:
  ... Toch zijn ook andere interpretaties mogelijk. De lastpakken zijn om te beginnen vrijwel altijd jongens. Ze vervelen zich. Ze hebben niks om handen. Op school en thuis hebben ze weinig in te brengen, dus is de straat de enige plek waar ze zich kunnen laten gelden.

Hier ziet Hilhorst een kleinigheid over het hoofd: er zijn ook Nederlanders jongens die zich vervelen, en Duitse jongens die zich vervelen, en Chinese jongens die zich vervelen, enzovoort, maar die allemaal niet de overlast veroorzaken die de Marokkaanse jongens geven. Het zit dus niet in het vervelen - het zit in het Marokkaans-zijn.
    Acht jaar polarisatie in het maatschappelijke debat heeft ook wel iets opgeleverd: het besef bij mensen als Hilhorst dat er misschien toch iets mis:
   ... Zo’n alternatieve interpretatie heeft niets te maken met het ontkennen van de problemen. Het staat buiten kijf dat Marokkaanse jongeren zwaar oververtegenwoordigd zijn in de jongeren zonder perspectief die zich op straat vervelen en zich irritant laten gelden. Die overlast en criminaliteit moeten ook worden aangepakt. ...

Zoals we gezien hebben: de eerst zin is een leugen. En de waarde van de derde zin kennen we ook: multiculturalisten in het bestuur roepen dit ook al acht jaar,en er is niets effectiefs gebeurd - want de toestand is alleen maar slechter geworden. En een van die niet-werkend geleken dingen is dit:
  ... Ook moeten altijd de ouders worden betrokken bij de aanpak van overlastgevers. Dat gebeurt ook in Amsterdam. De Stichting Aanpak Overlast Amsterdam zoekt de ouders desnoods thuis op. Niet omdat ze Marokkaans zijn, maar omdat het niet goed is als kinderen er op straat een andere moraal op na houden dan thuis. ...

Over buurtvaders en dergelijke wordt al gepraat sinds mensenheugenis - het heeft niet geholpen. En een reden waarom het allemaal niet helpt staat erachter:
  ... Generaliseren is kwetsend, omdat de prettige speelkameraden van Willem opeens op één hoop worden gegooid met de Marokkaanse etters. Wie generaliseert mocht daarom vroeger rekenen op een morele veroordeling. Dat had als nadeel dat mensen dan maar zwegen. Dat is niet goed. Mijn probleem met generaliseren is pragmatischer. Het nodigt uit om te kiezen voor onwerkbare oplossingen. Generaliseren is vooral dom. Maar dat kun je Willem niet verwijten. Zijn hartekreet is slechts een echo van het maatschappelijk debat.

Er komen oplossingen die niet werken, omdat je de kern van het probleem volgens Pieter Hilhorst niet mag benoemen: het probleem zit in het Marokkaan zijn - het opgegroeid zijn in een Marokkaanse cultuur. Was dat niet zo, dan waren er ook Chinese enzovoort overlastgevers. En die zijn er niet. Dus zit het probleem in het Marokkaan zijn. En gaat het erom om uit te zoeken in welke aspecten van het Marokkaan-zijn het zit.
    Zo, dat was de demonstratie van het praktische multiculturalisme. En loop de diverse deelaspecten maar na:
-  de schuld van de problemen ligt in het praten erover.
-  constateert iemand, een jongetje van acht, op objectieve gronden dat de problemen van een immigrantengroep komen, dan ontken je dat doodgewoon.
-  constateer je problemen bij een immigrantengroep, dat stel je zonder onderzoek dat dat niet aan het immigrant-zijn ligt.
-  als je zegt dat je iets aan problemen met immigrantengroepen wilt doen, dan stel je niet-werkend gebleken oplossingen voor.
-  alle maatregelen die toegesneden worden op de immigrantengroep en hun specifieke eigenschappen die de problemen veroorzaken, worden "generaliserend", of "etnische registratie" genoemd en mogen niet.

Voor wat betreft Hilhorst is het al te zien, maar er zijn opvallendere gevallen: om multiculturalisme te kunnen volhouden in combinatie met zo veel feiten die het weerspreken, dat je automatisch voor een onoverkomelijk dilemma komt te staan . En dat dilemma maakt het noodzakelijk om de waarheid over de werkelijkheid te verdraaien. Je moet liegen. En dat wordt dan ook in toenemende mate gedaan, zie hier .

Dit is hoe het multiculturalisme in de praktijk werkt: alles wordt gedaan om te voorkomen dat er ook maar iets negatiefs geassocieerd wordt met immigrantengroepen, dat wil zeggen: met andere culturen. Ook het praktische multiculturalisme is een gevolg van haar volkomen onwetenschappelijke door de werkelijkheid overduidelijk als onjuist aangewezen stellingen: "Alle culturen zijn gelijk", en "Alleen diversiteit is goed". En als je multiculturalisten confronteert met die werkelijkheid, hebben ze een simpel altwoord: "En toch is 't zo" .

Overigens is er nog een andere mogelijke fundamentele achtergrond van multiculturalisme, en dat in migratiefundamentalisme. Als je principieel vindt dat alle vormen van migratie toegestaan moeten worden, zal je ook vrijwel automatisch voorstander zijn van multiculturalisme, omdat migratie nu eenmaal  leidt tot vermenging van culturen, en als dat openlijk negatief uitpakt, ontstaat er tegenstand tegen migratie. Meer over deze specifieke achtergrond hier .

Multiculturalisme is ideologie. Het is zwart-witdenken. En waar het zaken verdedigt uitsluitend en alleen gebaseerd op de kleur van de betrokkenen, valt het onder de definitie van "racisme". Op welk punt je jezelf kan afvragen waarom mensen zichzelf dit soort dingen wijsmaken. Waarop twee antwoorden met enige waarschijnlijk zijn te formuleren: ten eerste is daar de bijna universele behoefte aan zekerheid - en iedere ideologie verschaft zekerheid. En ten tweede is daar het (nog) meer platvloerse antwoord van het eigenbelang . Een antwoord dat direct zijn bevestiging vindt zodra je gaat kijken naar die verklikker van wat mensen echt vinden: hun daden .

Het kan ook bijna niet anders dan dat de eenzijdigheid van het multiculturalisme zaken op gang brengt die even negatief zijn als het zelf is, zie wetenschappelijke sociologie, regel 4 . Zoals daar gesteld: het eenzijdig trekken aan een evenwichtssituatie roept op zijn minst gelijksoortige tegenkrachten op, en indien die niet voldoende zijn en het evenwicht blijvend verstoord wordt, komt de kans van een drastische maatschappelijke verandering, een revolutie, om de hoek kijken.

Een nieuwe ontwikkeling als addendum: de eerste grote stem binnen de Europese oligarchie is om: de multiculturele samenleving is mislukt!


Naar Cultuur, multiculturalisme , Cultuur, vermenging , Cultuur, eenheid , Allochtonen problematiek , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home